Сёньня назавуць імя Нобелеўскага лаўрэата па літаратуры. Ці станецца гэта падзеяй?
У мінулым годзе я моцна і са смакам крытыкаваў швэдзкіх аксакалаў-сацыялістаў з Нобелеўскага камітэту, якія цалкам ігнаруюць сусьветны літаратурны працэс і ў сваім выбары галоўнага пісьменьніка году кіруюцца чым заўгодна, але толькі не тэстамэнтам Альфрэда Нобеля. А ў гэтым важкім дакуменце, дарэчы, чорным па беламу сказана: “... чацьвёртая прэмія адыходзіць таму, хто створыць найвыдатны літаратурны твор ідэалістычнага кірунку”. Канешне, можна зразумець песімізм Апалона Грыгор’ева, які ў артыкуле “Рэалізм і ідэалізм у нашай літаратуры” (1861) даводзіў, што са смерцьцю Байрана, Пушкіна, Лермантава, Міцкевіча ідэалізм у мастацтве скончыўся — расейскі паэт і крытык стаўся сьведкай, як спачатку цішком, а потым голасна і нават нахабна рэалізм пачаў заяўляць аб сваіх правох у літаратуры ва ўмовах, калі “мноства прыўкрасных рэчаў у літаратуры сталіся раскіданымі аскепкамі мармуру без галавы, адзінства і цэльнасьці”.
Аднак тая шалёная рэвалюцыя супраць ідэяў не парушыла непапраўна баланс у літаратуры, праўда жыцьця не забіла красу. Больш за тое, сёньня — у часы літаратурна-мастацкай талерантнасьці і сінкрэтызму — мы можам назіраць, як рэалізм мякка і негвалтоўна выкарыстоўваецца ў мэтах ідэалізму. Так, у новай трохтомнай кнізе японскага пісьменьніка Харукі Муракамі “1Q84” сустрэча і каханьне галоўных герояў сталіся магчымымі ў паралельнай рэчаіснасьці. Менавіта там жыцьцё пачынае рухацца, мінулае набрыняе зьместам, а Маленькі Народ ператвараецца з пэрсанажаў чужых кніг у дзейсных істот. Самім ладам і рытмам свайго пісьменьніцкага стылю — мінімалістычным, будзённа-манатонным — Муракамі творыць магію, і пакрысе робяцца бачнымі адваротны бок Поўні і таемныя магчымасьці глыбокіх пачуцьцяў, якія ціха растуць у самотных сэрцах. Рэчаіснасьць — гэта тое, што знутры, кажа Муракамі, і сапраўдны ідэал — гарманічнае жыцьцё, то бок пасьлядоўнасьць асэнсаваных словаў, якія складаюцца ў сказы і ўтвараюць бездаганны цэласны тэкст.
Магчыма, уганараваўшы ў гэтым годзе Харукі Муракамі, Нобелеўскі камітэт спраўна б выканаў волю Нобеля і ўадначас засьведчыў, што аніякіх параскіданых аскепкаў няма — ёсьць мармуровая статуя ў садзе літаратуры, якой сёньня нішто не пагражае.
У мінулым годзе я моцна і са смакам крытыкаваў швэдзкіх аксакалаў-сацыялістаў з Нобелеўскага камітэту, якія цалкам ігнаруюць сусьветны літаратурны працэс і ў сваім выбары галоўнага пісьменьніка году кіруюцца чым заўгодна, але толькі не тэстамэнтам Альфрэда Нобеля. А ў гэтым важкім дакуменце, дарэчы, чорным па беламу сказана: “... чацьвёртая прэмія адыходзіць таму, хто створыць найвыдатны літаратурны твор ідэалістычнага кірунку”. Канешне, можна зразумець песімізм Апалона Грыгор’ева, які ў артыкуле “Рэалізм і ідэалізм у нашай літаратуры” (1861) даводзіў, што са смерцьцю Байрана, Пушкіна, Лермантава, Міцкевіча ідэалізм у мастацтве скончыўся — расейскі паэт і крытык стаўся сьведкай, як спачатку цішком, а потым голасна і нават нахабна рэалізм пачаў заяўляць аб сваіх правох у літаратуры ва ўмовах, калі “мноства прыўкрасных рэчаў у літаратуры сталіся раскіданымі аскепкамі мармуру без галавы, адзінства і цэльнасьці”.
Аднак тая шалёная рэвалюцыя супраць ідэяў не парушыла непапраўна баланс у літаратуры, праўда жыцьця не забіла красу. Больш за тое, сёньня — у часы літаратурна-мастацкай талерантнасьці і сінкрэтызму — мы можам назіраць, як рэалізм мякка і негвалтоўна выкарыстоўваецца ў мэтах ідэалізму. Так, у новай трохтомнай кнізе японскага пісьменьніка Харукі Муракамі “1Q84” сустрэча і каханьне галоўных герояў сталіся магчымымі ў паралельнай рэчаіснасьці. Менавіта там жыцьцё пачынае рухацца, мінулае набрыняе зьместам, а Маленькі Народ ператвараецца з пэрсанажаў чужых кніг у дзейсных істот. Самім ладам і рытмам свайго пісьменьніцкага стылю — мінімалістычным, будзённа-манатонным — Муракамі творыць магію, і пакрысе робяцца бачнымі адваротны бок Поўні і таемныя магчымасьці глыбокіх пачуцьцяў, якія ціха растуць у самотных сэрцах. Рэчаіснасьць — гэта тое, што знутры, кажа Муракамі, і сапраўдны ідэал — гарманічнае жыцьцё, то бок пасьлядоўнасьць асэнсаваных словаў, якія складаюцца ў сказы і ўтвараюць бездаганны цэласны тэкст.
Магчыма, уганараваўшы ў гэтым годзе Харукі Муракамі, Нобелеўскі камітэт спраўна б выканаў волю Нобеля і ўадначас засьведчыў, што аніякіх параскіданых аскепкаў няма — ёсьць мармуровая статуя ў садзе літаратуры, якой сёньня нішто не пагражае.
